मुलांकडून असलेल्या मुलींच्या लग्नाविषयीच्या अपेक्षा, जास्त पगाराची नोकरी असणारी बायको असूनही मुलांचा आड येणारा 'अहं'... यांसारख्या लग्नासंदर्भातल्या बाबींविषयी लग्नापूर्वीच नेमकं काय लक्षात घ्यायला हवं? याविषयी...
शिक्षण संपवून मुलगा नोकरीत धंद्यात स्थिरस्थावर झाला, की त्याच्या आई-वडिलांची (आईची जरा जास्तच) आणि अर्थातच इतरांची त्याच्या लग्नाची घाई सुरू होते. मुलानं स्वतःचं लग्न जमवलं नसेल, तर कशी मुलगी हवी? नोकरी करणारी हवी, की नको? ती एकत्र कुटुंबात राहील का? हल्लीच्या मुली, त्यांचं वागणं-बोलणं, कपडे, टीव्हीतील सुना अशा एक ना अनेक विषयांवर घरात चर्चा सुरू होते.
काळाची गरज...
शिक्षण संपवून मुलगा नोकरीत धंद्यात स्थिरस्थावर झाला, की त्याच्या आई-वडिलांची (आईची जरा जास्तच) आणि अर्थातच इतरांची त्याच्या लग्नाची घाई सुरू होते. मुलानं स्वतःचं लग्न जमवलं नसेल, तर कशी मुलगी हवी? नोकरी करणारी हवी, की नको? ती एकत्र कुटुंबात राहील का? हल्लीच्या मुली, त्यांचं वागणं-बोलणं, कपडे, टीव्हीतील सुना अशा एक ना अनेक विषयांवर घरात चर्चा सुरू होते.
काळाची गरज...
पूर्वीच्या काळी मुलाचं लग्न ही तशी सोपी गोष्ट होती. (लग्नाच्या बाजारात मुलाचं पारडं नेहमीच जड असायचं) नवरा-बायकोच्या संसारातल्या भूमिका निश्चित होत्या. नवऱ्याने नोकरी-धंदा करून अर्थार्जन करून घरीच, कुटुंबाची सर्व जबाबदारी संभाळायची आणि बायकोने घर-संसार, मुलं, पाहुणे वगैरे गोष्टी बघायच्या; पण आता बदलत्या काळात या भूमिका धूसर झाल्या आहेत. दोघांनी नोकरी करून घराची, कुटुंबाची जबाबदारी उचलणं, ही काळाची गरज झाली आहे. त्यामुळे याला सुसंगत अशी पुरुषांची मानसिकता बदलणंसुद्धा गरजेचं झालं आहे.
हल्ली मुलीसुद्धा उच्चशिक्षित, कर्तबगार, महत्त्वाकांक्षी असतात. त्यांच्या स्वतःच्या आयुष्याकडून विविध कल्पना, इच्छा, अपेक्षा, स्वप्ने असतात. त्यांची अर्थातच फक्त घरी राहून घरकाम करणं, मुलं संभाळणं या सगळ्याची तयारी नसते आणि तिथंच तणावाला सुरुवात होते. त्याची महत्त्वाची कारणं म्हणजे मुला-मुलींचं वाढतं वय आणि दोघांच्याही अवास्तव अपेक्षा त्यामुळे लग्न ठरवणं आणि टिकवणं यात अडचणी येताना दिसतात.
अपेक्षा मुलींच्या...
लग्न ठरवताना मुलींना फक्त इंजिनीरिंग, डॉक्टर, सीए, आयटी झालेलीच मुलं हवी असतात. स्वतःचं घर, गाडी, इंटरनॅशनल कंपनीतली नोकरी अशाच मुलांना मुली प्राधान्य देतात. बीए, बीकॉमसारखं शिक्षण घेतलेल्या मुलांना लग्नासाठी मुली आणि त्यांच्या पालकांकडून फारशी पसंती दिली जात नाही. स्वतःचं घर, गाडी घेईपर्यंत मुलांचं वय वाढत जातं; पण अशा तिशीच्या काकांशी लग्न करायची मुलींची तयारी नसते. त्यामुळे तर हल्ली लग्नाच्या बाबतीत मुलांची फारच कुचंबणा होताना दिसते. या सगळ्याबरोबरच मुलांना घरकाम, स्वयंपाक, मुलं संभाळणं या सर्व गोष्टी येणं आवश्यक समजलं जातं, तर दुसऱ्या बाजूला बायकोने उच्च शिक्षण घेतलेलं असायला हवं, नोकरी करायला हवी; पण त्याचबरोबर घर, मुलं, पै-पाहुणे, स्वयंपाक, घरकाम, बाहेरची कामं हे सर्व बायकोनंच केलं पाहिजे. (कारण ते बायकोनेच करायचं असतं.) अशी मुलांची मानसिकता दिसून येते. या सगळ्यामुळेच दोघांच्याही मनात लग्नाबद्दल गोंधळ दिसून येतो.
मुलांसाठीही विवाहपूर्व समुपदेशन
पत्रिका, ज्योतिषी यांच्याएवढंच महत्त्व विवाहपूर्व समुपदेशनाला (Pre marital counsclling) आलं आहे; पण बरेचदा हे सर्व मुलींसाठीच असतं, असा असज दिसून येतो;
कारण लग्नानंतर तडजोडी फक्त मुलींनाच कराव्या लागतात. मात्र, आता परिस्थिती पूर्णपणे बदललेली आहे. तडजोडी या मुला-मुलींना, दोघांनाही कराव्या लागणार आहेत. विवाहपूर्व समुपदेशनामुळे आपल्याला स्वतःच्या तसंच आपल्या जोडीदाराच्या, आयुष्याकडून काय अपेक्षा आहेत, हे समजायला मदत होते. जोडीदाराची निवड करताना दोघांचं शिक्षण, नोकरीचं स्वरूप, कामाच्या वेळा, ठिकाण, पगार, भविष्य यांचाही विचार करणं आवश्यक ठरतं. अजूनही नवऱ्याचा पगार बायकोपेक्षा जास्त असणं आवश्यक वाटतं. नाहीतर त्यात अहंकार डोकावण्याची आणि मध्ये येण्याची शक्यता असते.
अपेक्षांचा विचार लग्नापूर्वीच...
रोहित आणि रचनाचा प्रेमविवाह. रोहित मेकॅनिकल इंजिनीअर, तर रचना बीएससी; पण एका आयटी कंपनीत नोकरीला. हळूहळू तिच्या कामातली प्रगती आणि सतत नवनवीन शिकण्याच्या वृत्तीमुळे तिला लवकरच चांगल्या आयटी कंपनीत नोकरी मिळाली. वरचेवर युरोप, अमेरिका वाऱ्या सुरू झाल्या. रोहितच्या पगारापेक्षा तिचा पगार वाढला. रचनाच्या वागण्यात त्यामुळे फारसा फरक पडला नाही; पण रोहितला खूप असुरक्षित आणि कमीपणा वाटायला लागला. तेच तेच कंटाळवाणं काम, बेताचा पगार यामुळे त्याची चिडचिड सुरू झाली. शेवटी प्रकरण घटस्फोटापर्यंत गेलं.
अजूनही बरेचदा मुलांना बायकोने त्यांच्यापेक्षा जास्त पगार मिळवणं, पुढे जाणं सहन होत नाही. अशा वेळी खरंतर गरज असते, ती मनाचा मोठेपणा दाखवायची. Behind every successful woman there is a man असं का असू नये बरं? हल्लीच्या नोकरीच्या संधी आणि बदलत्या जीवनशैलीत मुलांनी लग्नाचा विचार करण्याआधी या सर्वच गोष्टींचा विचार अवश्य करावा. त्याबद्दल आपल्या जोडीदाराशी सविस्तर चर्चा करावी. स्वयंपाक, घरकाम, साफसफाई, खरेदी, मुलं, शाळा, अभ्यास या सर्वांची जबाबदारी मुलांनीसुद्धा उचलायला हवी.
अडचणीतून मार्ग असतोच
सुयश आणि नेहा दोघेही नोकरी करणारे; पण कामाच्या वेळा वेगवेगळ्या. नेहाच्या कामाची वेळ सकाळी आठ ते संध्याकाळी कितीही वाजेपर्यंत, तर सुयश संध्याकाळी पाच ते रात्री अडीचपर्यंत कामात बुडालेला. लग्नानंतर थोडे दिवस कशीबशी त्यांनी तडजोड केली; पण घरकाम, स्वयंपाक, स्वच्छता, बाहेरची कामं कोणी करायची, यावरून खटके उडायला सुरुवात झाली. त्यामुळे नेहाने नोकरी सोडून टीपिकल बायकोप्रमाणे घरचं सर्व करावं, असं सुयशला वाटायला लागलं. सासूला तीन मंगळागौरीची पूजा, गौरी-गणपती वगैरे करावं, असं वाटलं; पण नेहाला वेळ होता कुठे?
आता यातून मार्ग तरी कसा काढणार? म्हणजे तिने नोकरी सोडून घरी बसायचं? तर तिची तयारी नव्हती. मग सुयशनेच सकाळची थोडी घरातली कामं केली तर? 'अमेरिकेत मुलगा छान पोळ्या करतो, कुकर लावतो' म्हणणाऱ्या आईला भारतात मुलाने घरकाम करणं कमीपणाचं का वाटावं, बरं?
अशावेळी दोघांनी आणि अर्थातच घरच्या लोकांनी बोलून, सामंजस्याने मार्ग काढणंच योग्य. प्रत्येक वेळी घटस्फोट हा मार्ग कसा असू शकेल?
जोडीदाराची निवड करताना
- स्वतःला आणि जोडीदाराला एकमेकांच्या गुण दोषांसकट पूर्णपणे समजून घ्या.
- जोडीदाराबद्दल वास्तव आणि तर्कशुद्ध अपेक्षा ठेवा.
- लग्नानंतर बदलणाऱ्या जीवनशैली, नाती, परिस्थितीशी जुळवून घ्यायची तयारी ठेवा.
- लग्नाआधी सेक्स, फॅमिली प्लॅनिंगविषयीचे एकमेकांचे दृष्टिकोन समजावून घ्या. त्यात मुलगा असल्याचा वरचढपणा किंवा अहं शक्यतो नकोच.
- एकमेकांचे छंद, आवडी, सर्जनशीलता यांना प्रोत्साहन द्या.
- हल्लीच्या काळात स्वयंपाक, घरकाम, मुलांचं संगोपन करण्यात पुरुष म्हणून कमीपणा वाटून घेऊ नका. घरात पालकांनी स्वतःच्या मुलांना त्यासाठी पाठिंबा द्यावयास हवा.
- कुटुंबासाठी आर्थिक तरतुदी, बचत यांसारख्या गोष्टींमध्ये बायकोचं मत घ्यायला विसरू नका.
- समस्या निर्माणच होऊ नयेत म्हणून किंवा विकोपाला जाऊ नयेत म्हणून कोणाशी तरी मनमोकळं बोला.
- स्वतःला काम करणं शक्य नसेल, तर निदान बायकोने केलेल्या कामाचा आदर तरी करा.
